Sztuka odegrała ważną rolę w architekturze powojennego modernizmu. Wprowadzenie sztuki do projektów architektonicznych miało na celu urozmaicenie przestrzeni publicznych, które były często monotematyczne i bezosobowe. Popularnym elementem architektonicznym w architekturze PRL były mozaiki. Używano je zwłaszcza w budynkach użyteczności publicznej, takich jak hale sportowe, szkoły, muzea czy teatry. Mozaiki były wykorzystywane przede wszystkim jako ozdoba elewacji budynków, ale również jako elementy dekoracyjne stosowane powszechnie w architekturze wnętrz.
Sztuka w służbie ideologii
Mozaiki często przedstawiały motywy związane z postępem technologicznym, kulturą ludową oraz symboliką związaną z ideologią socjalistyczną. Na elewacjach budynków często pojawiały się motywy o tematyce robotniczej i chłopskiej, przedstawiające pracowników przemysłowych czy rolników w pozytywnym świetle. Mimo wszystko nie brakowało także kompozycji abstrakcyjnych lub nawiązujących do natury.
Mozaiki w architekturze PRL
W architekturze PRL wykorzystywano różne techniki wytwarzania mozaik, takie jak technika ceramiczna, technika kamienna czy technika szklana (vitromozaika). Mozaiki często były wytwarzane przez artystów plastyków, którzy mieli doświadczenie w tej dziedzinie i tworzyli oryginalne projekty. W wielu przypadkach do tworzenia dzieł wykorzystywano odpady produkcyjne czy też tzw. „stłuczkę”. Mozaiki w architekturze PRL były ważnym elementem w kształtowaniu krajobrazu miast i wsi. Niestety olbrzymia część z nich nie przetrwała remontów w warunkach rynkowych ze względu na wysokie koszty renowacji. Te, które przetrwały dziś stanowią często cenne dziedzictwo kulturowe i powoli zaczynają być chronione przez odpowiednie instytucje.
Do poniższej kolekcji zdjęć wybrałem najciekawsze dzieła zebrane podczas architektonicznych podróży po Polsce w latach 2016-25
Mozaika, OW „Wilga”, Rudno, woj. wielkopolskieMozaika w przychodni w Słupsku. woj. pomorskieMozaika Konstal, Chorzów, woj. śląskieMozaika na terenie Stoczni Szczecińskiej, woj. zachodniopomorskieMozaika w ośrodku w Kiekrzu, woj. wielkopolskieMozaika na dworcu kolejowym w Szczecinie, woj. zachodniopomorskieMozaika na basenie, Rabka-Zdrój, woj. małopolskieMozaika w Kowarach na Fabryce Dywanów, woj. dolnośląskieFontanna z mozaiką w Opolu, woj. opolskieMozaika w kawiarni Marysieńka, Sokołowsko, woj. dolnośląskieZakłady Odzieży Dziecięcej „Bobo”, Krosnowice, woj. dolnośląskieMozaika „Śnieżnik”, Kłodzko, woj. dolnośląskieMozaika przy boisku sportowym, Sobótka, woj. dolnośląskieMozaika na pływalni, Zielona Góra, woj. lubuskieMozaika w Centrum Matki Polki, Łódź, woj. łódzkieMozaika w kinie „Charlie”, Łódź, woj. łódzkieMozaika na pawilonie handlowym, Zduńska Wola, woj. łódzkieSanatorium „Oaza”, Inowrocław, woj. kujawsko-pomorskieMozaika w dawnym sklepie rybnym, Kraków, woj. małopolskieMozaika na Domu Kultury, Radlin, woj. śląskieMozaika na Instytucie Chorób Tropikalnych, Gdynia, woj. pomorskieMozaika na Domu Kultury, Przysucha, woj. mazowieckieMozaika na bloku, Radom, woj. mazowieckieKompozycja ceramiczna na domu prywatnym, Tarnów, woj. małopolskieMozaika na podłodze WSM Żoliborz, Warszawa, woj. mazowieckieMozaika w barze Pasztecik w Szczecinie, woj. zachodniopomorskieMozaika na Fabryce Silników Elektrycznych, Tarnów, woj. małopolskieMozaika na hali sportowej, Andrychów, woj. małopolskieMozaika przy fabryce „Fablok”, Chrzanów, woj. małopolskieKompozycja ceramiczna na zajeździe „Czartak”, Gorzeń Górny, woj. małopolskieMozaika, Kraków, woj. małopolskieMozaika w budynku uniwersytetu, Szczecin, woj. zachodniopomorskieMozaika, Lublin, woj. lubelskieMozaika na budynku fabrycznym, Radom, woj. mazowieckieMozaika na Domu Kultury, Wodzisław Śląski, woj. śląskieMozaika na Zespole Szkół Mechanicznych w Szczecinie, woj. zachodniopomorskieKompozycja ceramiczna z ułanami na sklepie, Miodnica, woj. lubuskieMozaika ceramiczna w O.W. „Halny”, Wisła, woj. śląskieMozaika na budynku mieszkalnym, Wałbrzych, woj. dolnośląskieMozaika w przychodni w Słupsku. woj. pomorskieKompozycja ceramiczna w O.W. „Halny”, Wisła, woj. śląskieMozaika na domu prywatnym, Wałbrzych, woj. dolnośląskieMozaika na szpitalu, Katowice, woj. śląskieAbstrakcyjna mozaika, Tychy, woj. śląskieMozaika na Domu Kultury, Tarnowskie Góry, woj. śląskieMozaika o tematyce BHP, Siemianowice Śląskie, woj. śląskieMozaika w Domu Kultury, Ruda Śląska, woj. śląskieMozaika GS Orzesze, woj. śląskieMozaika w Łaziskach Górnych, woj. śląskieMozaika z hutnikami, Radom. woj. mazowieckieKompozycja ceramiczna na sklepie, Iłowa, woj. lubuskieMozaika na dawnej hucie szkła, Wałbrzych, woj. dolnośląskie
