Spacerując ulicami polskich miast, mijamy dziesiątki budynków z PRL. Większość z nas przechodzi obok nich obojętnie, a część z niechęcią. Kojarzą się z szarością, brakami materiałowymi i trudnym okresem w historii kraju, choć wśród nich jest wiele wartościowego budownictwa.
Są miejsca, które nie potrzebują słów. Miejsca, w których architektura sama mówi o tym, czego nie da się wypowiedzieć. Mauzoleum na Majdanku w Lublinie to jedno z takich miejsc – monumentalny, brutalistyczny pomnik, który od ponad pół wieku stoi na krańcu byłego obozu koncentracyjnego.
Dla jednych ikony designu, spełnienie modernistycznego snu o prefabrykacji i modułowości nawet w skali małej architektury. Kultowe jugokioski k67 oraz ich inne modułowe alternatywy to miejsca gdzie krzyżują się historie socjalizmu i kapitalizmu.
Dom Kuncewiczów zbudowany został w latach 1934-36 według projektu Karola Sicińskiego. Był ucieleśnieniem nowoczesności połączonej z lokalnym duchem miejsca. Niewielki dom z białego kamienia i drewna, z prostą bryłą i dużymi oknami, wtopił się w krajobraz miasteczka, nie tracąc przy tym elegancji i funkcjonalności.
Jest w Warszawie takie miejsce, z którego nie widać szklanych wieżowców i wielkich osiedli, nie słychać hałasu samochodów ani tramwajów, a wśród bujnej zieleni dominuje architektura drewniana. Osiedle Przyjaźń to niecodzienny relikt z czasów stalinowskich, który potrzebuje trochę więcej uwagi aby dalej mieć siłę do odparcia potężnych sił deweloperskich.
Hotel Tatry to budynek, w którym czas zatrzymał w latach 70, a wnętrza wciąż opowiadają historię tamtej epoki. Tutaj modernizm przeplatał się z wysokiej jakości sztuką i tradycyjną górską architekturą, a majestatyczne pejzaże były tłem dla politycznych rozgrywek.
Hotel NAT w Piwnicznej-Zdroju, dawniej OLW „Smrek”, to jeden z tych obiektów, które łączą w sobie rygorystyczną funkcjonalność modernizmu z subtelnymi nawiązaniami do lokalnego kontekstu. Ten budynek nie sili się na stylizację pod góralską chatę – zamiast tego operuje czystą formą, nadal wpisując się w lokalny kontekst kulturowy.
Zawiszów to osiedle mieszkaniowe wyjątkowe w skali Polski. Świetny przykład wczesnego postmodernizmu w polskiej architekturze mieszkaniowej, wynik odreagowania epoki Gierka i poszukiwania nowych form wyrazu w warunkach ograniczonych możliwości.
W centrum Szczecina działa miejsce, którego nie da się pomylić z żadnym innym – Bar Pasztecik. Pierwotnie miał pełnić funkcję ekspresowego punktu gastronomicznego, wzorowanego na zachodnich barach szybkiej obsługi. Chrupiące bułeczki nadziewane kapustą, mięsem lub serem – błyskawicznie podbiły serca szczecinian.
Dom Książków w Tarnowie – modernistyczna willa przy ul. Chopina 16 to jedno z najbardziej niezwykłych dzieł powojennej architektury w Polsce. Dziś wystawiona na sprzedaż, może stać się muzeum modernizmu i miejscem wydarzeń kulturalnych. Społeczność architektoniczna walczy o jej przyszłość.
Na skarpie, w cieniu sosen i wstęg chmur odbijających się w lustrze jeziora, ktoś w 1972 roku wcisnął dwa proste modernistyczne budynki. I dobrze zrobił, bo dzięki temu mamy dziś do czynienia z miejscem wręcz kultowym. Ośrodek Stawiska w Stawiskach na Kaszubach to jedno z tych miejsc, które powstały nie z miłości do awangardy, ale z potrzeby. W rezultacie dały jednak architekturze więcej, niż niejeden konkursowy projekt z lat 60.
Gdy myślimy o Wawelu, przed oczami stają krużganki renesansowego zamku, katedra pełna królewskich grobowców i gabinety urządzone w duchu historyzmu. Mało znaną, ale fascynującą kartą w dziejach Wawelu jest jego modernistyczna część. Powstała na początku XX wieku pod kierunkiem Adolfa Szyszko-Bohusza. Modernizm na Wawelu to także jego biblioteka i unikatowe meble z czasów PRL.